Een tautologie is een uitdrukking waarin hetzelfde begrip met verschillende woorden herhaald wordt. Voorbeeld: 'wijd en zijd' — beide woorden betekenen 'ver'. Andere bekende tautologieën: 'nooit ofte nimmer', 'stof en as', 'kant en klaar'. In tegenstelling tot pleonasme voegt een tautologie geen overbodig kenmerk toe, maar herhaalt de betekenis via synoniemen.
Definitie
Van het Griekse tauto (hetzelfde) + logos (woord). Een tautologie zegt tweemaal hetzelfde.
Voorbeelden
- Nooit ofte nimmer
- Wijd en zijd
- Stof en as
- Kant en klaar
- Rustig en kalm
- Vrij en onbelemmerd
Verschil met pleonasme
Pleonasme: overbodige toevoeging van een kenmerk ('gele citroen'). Tautologie: synoniem toegevoegd ('nooit ofte nimmer').
Bewust gebruik
Retorisch krachtig in poëzie, liedteksten en juridische taal ('nietig en van geen waarde').
In zakelijke taal vermijden
'Nieuw begin' → begin is per definitie nieuw. Schrap dubbels voor helderder tekst.
Kort samengevat
Tautologie = hetzelfde begrip herhaald met synoniemen. Voorbeelden: 'nooit ofte nimmer', 'wijd en zijd'.
