Audiodescriptie is een extra stem die belangrijke beelden beschrijft, meestal in de ruimte tussen dialogen. De stem vertelt bijvoorbeeld wie binnenkomt of wat iemand stilletjes doet. Zoek bij een ondersteund programma op VRT MAX tijdens het afspelen naar het AD-icoon.
Wat beschrijft de stem in een scène?
Een vrouw praat aan de telefoon. Achter haar steekt iemand een envelop onder de voordeur door. Je hoort de stem aan de lijn en verder weinig. Wie naar het scherm kijkt, begrijpt waarom de vrouw even later naar de gang loopt. Voor iemand die het beeld niet goed ziet, kan de handeling onverwacht komen. Een korte beschrijving van de envelop geeft dezelfde aanwijzing op het moment dat die voor het verhaal belangrijk wordt.
Audiodescriptie kan ook vertellen wie een kamer verlaat, waar het verhaal zich afspeelt of hoe iemand reageert zonder te praten. De schrijver kiest welke visuele informatie nodig is om het vervolg te begrijpen. Als de dialoog al vertelt wat er gebeurt, hoeft de extra stem dat doorgaans niet te herhalen. VRT legt bij zijn toegankelijkheidsinformatie uit dat onder meer handelingen en gezichtsuitdrukkingen tussen de dialogen beschreven kunnen worden.
Je kunt het effect zelf horen. Zoek een scène met een korte stilte en speel die eerst met het gewone geluid af. Luister rustig een keer op hetzelfde volumeniveau zonder naar het scherm te kijken. Zet daarna de audiodescriptie aan, als die voor de scène beschikbaar is. Luister welke informatie de stem toevoegt en wanneer die spreekt. Gebruik hetzelfde fragment. Dan hoor je het verschil tussen de oorspronkelijke klank en de extra beschrijving zonder dat de scène zelf verandert.
Hoe verschilt audiodescriptie van ondertiteling?
Ondertitels verschijnen als tekst op het scherm. Ze kunnen vertalen wat iemand zegt of belangrijke geluiden vermelden voor kijkers die de klank niet goed horen. Audiodescriptie werkt via het geluid en richt zich op wat visueel gebeurt. Bij de scène met de envelop kunnen ondertitels de woorden uit het telefoongesprek tonen. Audiodescriptie kan juist de envelop beschrijven. De twee hulpmiddelen geven dus toegang tot verschillende informatie in dezelfde scène.
Gesproken ondertiteling heeft weer een eigen doel. Daarbij hoor je de tekst van ondertitels voorgelezen. VRT behandelt die functie apart van audiodescriptie. Stel dat een personage een taal spreekt die je niet begrijpt. Gesproken ondertiteling kan de vertaling hoorbaar maken. Audiodescriptie kan vertellen dat het personage tijdens die zin een foto verstopt. Wie in een menu moet kiezen, kan aan dat verschil herkennen welke functie bij de eigen kijkwens past.
Een titel kan meer dan één functie aanbieden. Controleer per aflevering wat er beschikbaar is. Bij een tv-dienst zoals IPTV abonnement is de gekozen app of speler onderdeel van de kijkroute. Vraag per platform welke geluidssporen of ondertitelopties het doorgeeft. Het feit dat een programma op één platform audiodescriptie heeft, zegt nog weinig over de versie van datzelfde programma op een ander platform.
Hoe herken je het AD-label?
Zoek naar de letters AD bij de titel of in de afspeelbediening. Sommige diensten zetten toegankelijkheidsfuncties bij de informatie over een programma. Andere laten de beschikbare sporen zien zodra je begint te kijken. Controleer ook de aflevering zelf. Een reeks kan verschillende versies hebben of via verschillende pagina’s geopend worden. Als je alleen de algemene beschrijving ziet, speel dan het bedoelde programma af voordat je conclusies trekt over de beschikbare opties.
Luister na het omschakelen naar een moment zonder dialoog. Soms hoor je de stem pas wanneer er iets gebeurt dat het beschrijven waard is. Kies bij twijfel een andere scène of een tweede titel waarvan de dienst AD vermeldt. Als het icoon actief lijkt maar je geen beschrijving hoort, noteer de titel, het toestel en wat er in het menu staat. Zo kun je gerichter hulp vragen dan wanneer je alleen zegt dat de functie ontbreekt.
Kijk je samen, vraag dan hoe de beschrijving ervaren wordt. Iemand kan de stem graag aanhouden voor de hele aflevering. Een ander wil eerst horen wat het verschil is. Door één kort fragment met beide sporen te vergelijken, hoef je daar geen algemene discussie over te voeren. Je hoort waar de tekst informatie toevoegt en waar het gewone geluid al genoeg context geeft.
Een beschrijving wordt gemaakt voor de timing van de scène. Een zin die op papier duidelijk leest, kan te lang zijn om tussen twee reacties te passen. De makers moeten dan kiezen welk detail de kijker op dat moment nodig heeft. VRT noemt bij zijn werkproces verschillende rollen, waaronder een schrijver, eindredacteur, regisseur en stem. Dat verklaart waarom een goede audiodescriptie meer vraagt dan achteraf vertellen wat er ongeveer op het scherm stond. Let tijdens een volgende aflevering op wanneer de extra stem begint en stopt. Een korte stilte kan al genoeg zijn om de locatie, een handeling of een reactie begrijpelijk te maken. Soms draagt ook het oorspronkelijke geluid al een deel van die informatie.
Waar vind je de functie in VRT MAX?
VRT beschrijft dat je programma’s met audiodescriptie via de zoekbalk van VRT MAX kunt vinden. Start een geschikte titel en kies het AD-icoon in de speler. VRT vermeldt daarnaast een toegankelijkheidsinstelling in het VRT-profiel waarmee je een voorkeur voor audiodescriptie kunt aangeven. De bediening kan er op de televisie anders uitzien dan op de tablet. Open daarom de hulp voor de omgeving die je gebruikt.
Als je ook kijkt via IPTV, vraag dan afzonderlijk welke audiotracks de gekozen app of kijkroute ondersteunt. Noem de specifieke titel en het toestel. Een voorkeur in je VRT-profiel bepaalt de bediening in VRT MAX. Op een ander platform zoek je de instellingen bij die dienst. Kijk vervolgens of de extra stem hoorbaar blijft wanneer je naar een volgende aflevering gaat.
De eenvoudigste proef blijft een scène die je al kent. Zet eerst het gewone spoor aan en luister. Kies daarna AD en probeer te horen welke visuele informatie je eerder miste. Als de envelop onder de deur doorgaat en je begrijpt waarom de vrouw naar de gang loopt, heeft de beschrijving precies het ontbrekende stukje van het verhaal gegeven.
